Uprawa jarmużu oraz wartości odżywcze i potrawy z jarmużu

Przez lata zapomniany, dziś jarmuż przeżywa swoisty renesans. Nie dość, że niezwykle wartościowy, to odporny i łatwy w uprawie, a także tak dekoracyjny, że spokojnie można go posadzić między kwiatkami. Masz w ogródku jarmuż? Sezon na niego właśnie się zaczyna!
  • Jarmuż

    Kędzierzawe liście jarmużu nie tylko pięknie wyglądają, ale też kryją w sobie bogactwo cennych składników odżywczych.

    Joanna Turakiewicz

Karbowane ozdobne liście w odcieniach jasnej i ciemnej zieleni aż po fioletowe nader często umiejscawiają jarmuż na półmiskach w charakterze dekoracji. I trudno stwierdzić, że niesłusznie, bo faktycznie jest piękny. Rzecz w tym, że prócz urody jarmuż poszczycić się może wyjątkowo bogatym wnętrzem.

Wartości odżywcze jarmużu nakazywałyby go przesunąć zdecydowanie na pozycję głównego bohatera półmiska. Jest nie tylko pożywny, dzięki sporej zawartości białka, ale bogactwo witamin (szczególnie C i K), a także soli mineralnych (w tym żelaza) i antyoksydantów (sulforafanu, karotenoidów) czynią z niego niemal lekarstwo. Warto więc sięgać po niego jak najczęściej, by odżegnać od siebie widmo wielu ciężkich chorób, w tym nowotworowych.

Co kryje w sobie jarmuż i co z niego przygotować?

– Jarmuż ma więcej wapnia niż mleko, mnóstwo antyoksydantów – mówi dietetyk i alergolog dr Danuta Myłek.


Źródło: Dzień Dobry TVN/x-news

Jarmuż w walce z nowotworami i wrzodami

Sulforafan, silny przeciwutleniacz o właściwościach antynowotworowych występuje również w brokułach i innych warzywach kapustnych. Regularne dostarczanie go do organizmu pomoże uchronić przed nowotworami jelita grubego, płuc, czy prostaty. Co ciekawe, sulforafan niszczy też bakterie helicobacter pylori, odpowiedzialne za powstawanie wrzodów.

Innym składnikiem, któremu przypisuje się właściwości antynowotworowe są karotenoidy. Te przeciwutleniacze zmniejszają ryzyko wystąpienia nowotworów jamy ustnej, krtani, przełyku, a także pęcherza moczowego. Nie należy też zapominać o witaminie K, hamującej rozwój nowotworów piersi, jajników, okrężnicy, czy wątroby. Witamina K wpływa też na właściwą krzepliwość krwi.

Jarmuż nie dla każdego! Uwaga na choroby tarczycy i kamicę szczawianową!
Warzywa kapustne, a wśród nich i jarmuż poprzez zawartość związków zwanych goitrogenami mogą zaburzać metabolizm jodu i obniżać jego zawartość w organizmie, co ma negatywny wpływ na funkcjonowanie tarczycy. Zawartość goitrogenów zmniejsza się po ugotowaniu.
Jarmuż jest jest też bogaty w szczawiany, podobnie jak szpinak, czy rabarbar. Powinny więc go unikać osoby cierpiące na kamicę szczawianową.
Z kolei skłonni do wzdęć powinni spożywać jarmuż ostrożnie i raczej gotowany, bo surowy w większym stopniu powoduje wzdęcia i gazy.

Przeczytaj również: Topinambur - mrozoodporny, smaczny i dekoracyjny 

Uprawa jarmużu: niewymagający, ozdobny i odporny na mróz

Jarmuż to bardzo wdzięczna roślina ogrodowa. Prostota jego uprawy opiera się wręcz o banał. Najbardziej kłopotliwy jest początek, bo na ogół uprawia się go z rozsady, choć można wysiewać nasiona bezpośrednio do gruntu od czerwca do lipca. Rozsadę przygotowujemy w maju lub czerwcu, a po siedmiu tygodniach, czyli w okolicach sierpnia wysadzamy rośliny do gruntu w rozstawie 50x50 cm. Jedyne, czego jarmuż nie lubi to gleby podmokłe oraz piaszczyste i kwaśne.
Nie powinno się go też sadzić po innych kapustowatych, choć całkiem nieźle radzi sobie z męczącymi je chorobami i szkodnikami. Jarmuż lubi sąsiedztwo fasolki, koperku, cebuli, sałaty, marchwi i szpinaku i dobrze rośnie na stanowiskach, na których były uprawiane te właśnie rośliny. Niebanalna uroda sprawia, że można go sadzić w bardziej reprezentatywnych miejscach ogrodu, nawet na rabatach.

Kędzierzawe liście jarmużu można zbierać już od wczesnej jesieni, ale smaczniejsze i delikatniejsze stają się po przemarznięciu, dlatego najlepiej ze zbiorem poczekać do pierwszych przymrozków. Wystarczającą osłoną przed mrozem stanowi dla jarmużu warstewka śniegu, jeśli jednak w bezśnieżną pogodę zaczną się silniejsze mrozy, rośliny należy okryć agrowłókniną lub – lekko – słomą.
Zbiera się zawsze najstarsze, dolne liście jarmużu – ciemniejsze, bogatsze w witaminy i mikroelementy. Zbiór trwa nawet przez całą zimę, a wiosną – niespodzianka – z dolnej części łodyg wybijają młode pędy. Bo jarmuż to roślina dwuletnia. W drugim roku kwitnie.

Warto przeczytać: Czystek działa zbawiennie na nasz organizm

Przepisy na dania z jarmużu

Łatwy w uprawie, niezwykle wartościowy, dlaczego więc nie zajadamy się nim na co dzień jak marchewką? Bo cały problem w tym, że nie jest to warzywo, które większość z nas uczyła przyrządzać babcia. Choć w zasadzie kapusta, to na bigos średnio się raczej nadaje, a saute wielu raczej nie posmakuje, bo smak ma – szczególnie przed przemrożeniem - ostry, lekko gorzkawy i trawiasty. Surowy może się jednak pochwalić zdecydowanie większą wartością odżywczą niż po ugotowaniu. Jeśli więc nie mamy problemów z tarczycą, czy skłonności do wzdęć, warto dodawać skrawki jarmużu do sałatek albo przyrządzić aromatyczny koktajl na bazie jogurtu z dodatkiem miodu, soku z limonki, świeżej kolendry i natki pietruszki. Obróbka termiczna jarmużu nie powinna być zbyt intensywna, bo traci wówczas wiele cennych składników, przede wszystkim przeciwutleniaczy. Gotowany na parze przez 3-4 minuty zachowa smak przy niewielkiej stracie wartości odżywczych.

Oto kilka przepisów na pyszne i zdrowe dania z jarmużu:

Najlepsza zupa jarzynowa na maśle z jarmużem
Składniki na 4 porcje:

  • 3 średnie marchewki
  • 2 pietruszki
  • pół niedużego selera
  • kawałek pora (białej lub jasnozielonej części)
  • 2–3 liście jarmużu
  • zielona pietruszka lub koperek
  • sól i pieprz do smaku
  • łyżka masła

Włoszczyznę obieramy i kroimy w niezbyt grubą kostkę. Im drobniejsza, tym szybciej się ugotuje. W garnku roztapiamy masło zwykłe lub klarowane, wrzucamy doń warzywa i na niewielkim ogniu dusimy pod przykryciem kilka minut, mieszając od czasu do czasu. Kiedy warzywa zmiękną, dodajemy pokrojony dość drobno np. w paski jarmuż, mieszamy, dusimy jeszcze przez minutę, po czym zalewamy gorącą wodą. Od wrzenia gotujemy 2–3 minuty i zestawiamy. Pod koniec dodajemy posiekaną drobno pietruszkę lub koperek, zabielamy łyżką śmietany, doprawiamy solą i ewentualnie pieprzem.

Chipsy z jarmużu jako Zdrowa przekąska

Modna ostatnio i banalnie prosta w przygotowaniu przekąska. Liście jarmużu myjemy i osuszamy, odcinamy od twardego środka i tniemy lub rwiemy na niewielkie kawałki. Smarujemy w obu stron oliwą doprawioną wedle gustu solą, zmiażdżonym czosnkiem, ziołami i wkładamy na wyłożonej papierem blasze do nagrzanego do ok 200 stopni piekarnika. Pieczemy 3–5 minut. Wyciągamy chrupiące, pachnące ziołami. Pyszne. Trzeba tylko uważać, bo jarmuż łatwo się przypala.

Pasta kanapkowa ze słonecznika z jarmużem i suszonymi pomidorami

Składniki:

  • 1,5 szklanki łuskanych ziaren słonecznika 
  • pół słoika pomidorów suszonych wraz z zalewą
  • jeden średni liść jarmużu
  • dwa ząbki czosnku
  • łyżeczka soku z cytryny
  • płaska łyżeczka cukru
  • kilka gałązek natki pietruszki  

Słonecznik zalewamy zimną wodą tak, aby go całkowicie przykryła i pozostawiamy na co najmniej kilka godzin. Liście jarmużu gotujemy na parze 3-4 minuty, kroimy na niewielkie kawałki. Blendujemy pomidory z połową zalewy ze słoika, dodajemy jarmuż i pietruszkę. Do gładkiej płynnej masy dosypujemy odsączony na sicie słonecznik i blendujemy dalej. Dodajemy 2-3 łyżki zimnej wody i blendujemy jeszcze przez chwilę.

Penne z jarmużem i czosnkiem

Składniki:

  •  liście jarmużu 
  • ząbki czosnku, opcjonalnie niewielka cebula 
  • śmietana
  • sól i pieprz
  • parmezan

Na patelni podsmażamy posiekany czosnek z cebulką, dodajemy pokrojony jarmuż i smażymy kilka minut. Dodajemy śmietanę, doprawiamy, posypujemy parmezanem. Na patelnię wrzucamy ugotowany makaron, mieszamy i... na talerz. Smacznego! 

Przepisy z jarmużem

W kuchni programu "Dzień Dobry TVN" coach zdrowia Agnieszka Cegielska i kucharz Andrzej Polan przygotowują potrawy z jarmużem w roli głównej. Mówią o chipsach z jarmużu, flaczkach z boczniaków, kurczaka i jarmużu oraz cieście drożdżowym z pesto z jarmużu.


Źródło: Dzień Dobry TVN/x-news

Autor: Joanna Turakiewicz
0komentarzy

Polecamy