Berberys – piękny krzew i antybiotyk z własnego ogrodu

Jako roślinę ogrodową cenimy go za wyjątkową urodę i niewielkie wymagania. Mało kto wie, że owoce berberysu warto zanieść i do kuchni. Dla smaku, a przede wszystkim zdrowia. Berberys ukoi nerwy i zadba o wątrobę. Co jeszcze potrafi berberys?
  • Berberys

    Dzięki efektownej kolorystyce liście berberysów stanowią one największy walor wielu odmian.

    Etienne-F59 (Pixabay.com)
  • Berberys Thunberga Orange Ice

    Na większości krzewów berberysu liście utrzymują się od wiosny do późnej jesieni. Następnie opadają, ale zanim, a zanim tak się stanie, bajecznie się przebarwiają.

    Katarzyna Laszczak
  • Owoce berberysu

    klimkin (pixabay.com)
  • Krzew berberysu

    Katarzyna Laszczak

Inna, bardziej zwyczajowa nazwa berberysu zwyczajnego to kwaśnica zwyczajna. Zawdzięcza ją smakowi owoców. Te z kolei zawdzięczają go wysokiej ilości witaminy C. Owoce berberysu zawierają jej więcej niż cytryna. Tyle, co truskawki – 80 mg w 100 gramach owoców. Z tego też powodu nazywa się berberys „Polską cytryną".

„Polska cytryna" niszczona przez rolników 

Naturalnie ten piękny krzew występuje w lasach całej Europy Północnej, jednak w Polsce jest go wyjątkowo mało. Niegdyś pospolity, padł ofiarą podobnego losu jak cis – został w dużej mierze wyniszczony przez rolników, którym szkodził w uprawach. Otóż na liściach berberysu rozwija się rdza zbożowa – gatunek grzybów, które wywołują chorobę zbóż. Z obrzeży większości lasów, które graniczyły z polami uprawnymi, gatunek ten został usunięty. Dziś w stanie naturalnym występuje znacznie rzadziej niż przed wiekami. Najczęściej spotkać go można w parkach i ogrodach. A szkoda, bo piękna nigdy zbyt wiele, a berberys jest wyjątkowo urodziwą rośliną.

 Przeczytaj również: Jakie właściwości ma jarzębina

Dekoracyjny berberys łatwy w uprawie

Ten ciernisty krzew zdobi ogród niemal przez cały rok. Wygięte we wdzięczne łuki gałęzie wiosną pokrywają się drobnymi, zebranymi na wspólnych szypułkach listkami – w zależności od odmiany w różnych odcieniach zieleni, czerwieni i pomarańczu, z kontrastowymi obwódkami na zewnętrznej stronie listków. Jesienią cudnie wybarwiają się na czerwono. W maju i czerwcu do listków dołączają zebrane w długie grona delikatne, żółte, kielichowate kwiatki. Rodzą się z nich podłużne, błyszczące jagody, dojrzewające w drugiej połowie lata krwistą czerwienią. Owoce można zbierać od września, a niezebrane pozostają na krzewie do późnej zimy.

Dodatkową zaletą berberysu jest niska skala jego wymagań. Toleruje niemal każdą glebę, za wyjątkiem nadmiernie ciężkiej, podmokłej, gliniastej. Przepuszczalne, umiarkowanie żyzne podłoże będzie dla niego w sam raz, a gdy już się dobrze ukorzeni, zniesie nawet długotrwałą suszę. Nieźle znosi też cięcie, choć nie jest ono konieczne. Warto jednak przeprowadzić je co parę lat, by roślinę odmłodzić i zachować jej pokrój. Wówczas zabieramy się za to zaraz po zakończeniu kwitnienia lub późną zimą.


Kwiaty berberysu
Berberys jest krzewem ozdobnym i miododajnym. Wyróżnia się ok. 450 gatunków berberysu. Różnią się one pokrojem, ulistnieniem i zastosowaniem.Fot. WikimediaImages  (Pixabay.com)

Rozmnaża się kwaśnicę zwyczajną prze wysiew nasion – najlepiej przed zimą, bo wymagają przemrożenia. Chcąc jednak zachować cechy rośliny matecznej, bezpieczniej jest pobrać półzdrewniałe lub zdrewniałe sadzonki. Młode roślinki uprawia się w zimnych inspektach i wysadza do gruntu po dwóch latach.

Lubisz piękne krzewy? Być może zainteresuje Cię: Ostrokrzew- jego uprawa i pielęgnacja

Owoce i liście – działają jak antybiotyk, obniżają gorączkę, wspierają trawienie

W ogrodach uprawiamy berberys na ogół dla jego urody. Warto również skorzystać z jego – znanych od tysiącleci – właściwości leczniczych. Cennymi aktywnymi substancjami zawartymi w owocach, liściach, ale także korze i korzeniach są alkaloidy berberyny, zwane po prostu berberyną. Wykazują one silne działanie antybiotyczne i przeciwzapalne. Występująca tu w dużej ilości witamina C wspiera odporność, dlatego poleca się berberys w przeziębieniach. Używane w fitoterapii liście wykazują działanie żółciopędne, regulujące pracę układu trawiennego, przeciwskurczowe i antybiotyczne. Owoce stosowane są dla ogólnego wzmocnienia układu odpornościowego, ale też moczopędnie, przeciwgorączkowo i dla regulacji przemiany materii. Preparaty i przetwory z rokitnika zaleca się przy przewlekłych stanach zapalnych wątroby. Wykazują one także działanie uspokajające.

Przedawkowanie groźne dla zdrowia!
Berberyna obok wielu korzystnych oddziaływań na organizm, ma też i te niepożądane. Odkłada się mianowicie w sercu, wątrobie i trzustce. Dlatego w spożywaniu owoców, liści, czy preparatów zawierających berberys, należy zachować umiar. Nie powinno się jeść ich w dużych ilościach, ani przez dłuższy czas.

 Warto przeczytaćO malinie i róży - naturalnych lekach na przeziębienie

Wykorzystaj berberys w kuchni

Zbierane późną wiosną liście można suszyć i sporządzać z nich napary oraz odwary. Z kolei z owoców zrobimy aromatyczne nalewki, wino, soki i konfitury. Można je zasuszyć lub zamrozić i dodawać od czasu do czasu w niewielkich ilościach do musli, sałatek i deserów.

Berberys nie dla ciężarnych i małych dzieci
Preparatów i przetworów zawierających berberys nie powinny spożywać kobiety w ciąży, ze względu na ryzyko podniesienia ciśnienia tętniczego. Z kolei skutkiem spożycia berberysu przez małe dzieci mogą być nudności. 

Autor: Joanna Turakiewicz
1komentarzy
Dodaj komentarz

Komentarze (1)

W końcu nie wiem, czy informacje dotyczyły na pewno berberysu, czy może wspomnianego pod koniec artykułu rokitnika?
Beti, 29.05.2019, 18:25